Czy gluten to problem?


Zdjęcie: http://www.kliknijwzdrowie.pl/gluten-to-nasz-przyjaciel-czy-wrog/
 
Moda na dietę „gluten free” czy konieczność?  Wykluczyć, ograniczyć, jeść?  Ludzie jedzą zboża od niepamiętnych czasów. Zwolennicy diety bezglutenowej twierdzą, że pozwoliła im zrzucić zbędne kilogramy, odzyskać energię i dobre samopoczucie. Czy ma uzasadnienie w diecie sportowca?
Na początek kilka pojęć, które pozwolą zrozumieć co z czym i dlaczego.

Gluten to mieszanina białek roślinnych, gluteniny i gliadyny, które występują w ziarnach zbóż, np. pszenicy, żyta i jęczmienia

Obecnie wyróżnia się trzy rodzaje chorób związanych z niepożądaną reakcją organizmu na gluten:
 
I. Celiakię- objawy można podzielić na 3 grupy * ( sprawdź na końcu tekstu)
II. Alergię na pszenicę – objawy: obrzęk bądź swędzenie jamy ustnej lub gardła, pokrzywka, swędząca wysypka i/lub obrzęk skóry, przekrwienie błony śluzowej nosa, bóle głowy, łzawienie oczu, trudności w oddychaniu, skurcze, nudności lub wymioty lub biegunka
 
III. Nieceliakalną nadwrażliwość na gluten ( NNG ) – objawy: wzdęcia, gazy, biegunki (nie  u wszystkich chorych), obniżenie nastroju, bóle głowy, mięśni i kości, uczucie zmęczenia, apatia, ”zamulenie” ( w literaturze określony nazywany ”mgłą umysłową„ z ang. brain fog) czasem  niewyjaśniona niedokrwistość objawiająca się m.in. niskim stężeniem hemoglobiny, czy oznaki osteoporozy u osób w młodym wieku.
 
Liczba osób, które może spotkać dolegliwości, wynikających z nietolerancji glutenu, nie wydaje się specjalnie duża. Celiakia dotyczy około 1–3% populacji. [1,2].
Cu tekstuCeliakia to połączenie choroby autoimmunologicznej i nadwrażliwości na gluten. W jej wyniku dochodzi do zniszczenia kosmków jelitowych, które są odpowiedzialne za przyswajanie substancji odżywczych, oraz uszkodzenia szczelności bariery jelitowej, co może m.in. prowadzić do autoimmunologicznych manifestacji tej choroby w całym organizmie, nie tylko w jelitach. 
Istnieniu nieceliakalnej nadwrażliwość na gluten długo zaprzeczało środowisko medyczne i dietetycy. Obserwowano jednak, że są pacjenci, u których wykluczono celiakię i alergię na pszenicę, a którzy twierdzili, że gluten im nie służy. Często występowały u nich objawy podobne, jak w celiakii, ale nie stwierdzano zniszczonych kosmków jelitowych. Zapewnień pacjentów, że po odstawieniu glutenu wiele dolegliwości u nich ustępuje, nie traktowano poważnie. Natomiast liczba ludzi, którzy nie mają celiaklii, ale także nie tolerują glutenu, jest trudna do określenia. Szacunki wskazują na ok.  6% [3].
Trudno ten problem rozdzielić od zespołu jelita wrażliwego, nietolerancji, alergii na pszenicę i inne zboża i hipochondrii. Problem hipochondrii  jest znaczny, ponieważ jedynie u 15% osób, które uważały, że mają NNG udało się to wykazać w badaniu [4]. Co więcej badacze potwierdzają, ze jedynie 1 na 4 osoby, który określiły się jako dotknięte NNG w rzeczywistości ma to schorzenie [20].
 
Kluczowym problemem z celiakią oraz NNG ( nieceliakalna nietolerancja glutenu ) jest to, że jej rozpoznanie jest trudne i prawdopodobnie większość ludzi chorych jest niewłaściwie zdiagnozowanych [5]. Niestosowanie diety bezglutenowej pogarsza jakość życia takich ludzi, ale także może być przyczyną skrócenia czasu ich życia [3,5,6,7]. 
 
Gluten ma jednak swoje zalety:
  • pozytywnie wpływa na mikroflorę naszych jelit. [8].
  • obniża poziom trójglicerydów [9].
  • obniża poziom utlenionego LDL [10].– Gluten (hydrolizat*) może pomagać obniżać ciśnienie krwi.
  • (hydrolizat glutenu*) może korzystnie wpływać na układ immunologiczny, szczególnie u osób chorych [11, 12].
  • (hydrolizat glutenu*), podany po wysiłku, obniża markery uszkodzenia mięśni u biegaczy i piłkarzy [13, 14]

Okazuje się również, że spożywanie produktów z pełnego ziarna wiąże się z mniejszym ryzykiem wystąpienia wielu chorób [15] i co ciekawe, owiana złą sławą pszenica ma szczególnie dobroczynny wpływ ochronny [16, 17].
 
Zatem może zamiast stosować restrykcyjną, eliminacyjną dietę bezglutenową najpierw udajmy się do specjalisty, zróbmy badania, czy rzeczywiście istnieją powody, dla których powinniśmy glutenu unikać.
 
Korzyści ze stosowania diety  bezglutenowej nie są widoczne nawet u sportowców. Badanie na kolarzach wykazało, że markery stanu zapalnego, uszkodzenia jelit oraz wydolność nie zmieniła się pod wpływem diety bezglutenowej [18].
 
*Hydrolizat glutenu -  rozłożony do pojedynczych lub bardzo krótkich łańcuchów aminokwasów - ma inne właściwości niż i może być bezpiecznie przez chorych z celiakią. Jest stosowany w przemyśle żywnościowym jako funkcjonalny dodatek, który posiada zdolność emulgowania lipidów oraz wytwarzania piany. Hydrolizat białka pszennego posiadając aktywne biologicznie peptydy pełni rolę blokera rozwoju bakterii oraz wirusów, nadaje produktom odpowiednie właściwości smakowe. W przemyśle żywnościowym hydrolizę białek stosuje się podczas produkcji serów, konserwach i pasztetach mięsnych, marynowanych ryb, izolatów białek kryla oraz przetworów z nasion soi. Bardzo często znaleźć ten składnik mogą sportowcy, spożywający preparaty białkowe [21].
 
 
** Celiakia - objawy można podzielić na grupy [20]:
  1. pełnoobjawowa (jawna, klasyczna)– ta postać celiakii występuje najczęściej u dzieci, kobiet w ciąży, osób starszych (ale nie tylko) i choć ze względu na charakterystyczne objawy jest stosunkowo łatwa do rozpoznania, statystycznie występuje zdecydowanie rzadziej niż postać niema (u ok. 10% wszystkich chorych). Mimo to często pozostaje nierozpoznana, a poniższe dolegliwości uznawane błędnie za np. objawy zespołu jelita drażliwego, alergii pokarmowej czy zwykłego stresu. Charakteryzują ją:
    • bóle i wzdęcia brzucha
    • biegunki tłuszczowe lub wodniste
    • utrata masy ciała, chudnięcie
    • zaburzenia rozwoju u dzieci
    • niski wzrost
    • zmiana usposobienia, często depresja
    • objawy niedoborowe (np. uporczywa anemia) będące efektem zespołu złego wchłaniania
  2. skąpo objawową (ubogoobjawowa lub nawet bezobjawowa)– zmiany chorobowe występują tylko w błonie śluzowej jelita cienkiego i zwykle nie towarzyszą im objawy typowe dla formy jawnej (czasem np. afty w ustach są jedynym objawem). Ta postać choroby występuje zdecydowanie najczęściej, u większości chorych. Najczęstsze objawy:
    • niewyjaśniona niedokrwistość z niedoboru żelaza
    • podwyższony poziom cholesterolu
    • afty i wrzodziejące zapalenia jamy ustnej (bardzo charakterystyczne)
    • niedorozwój szkliwa zębowego
    • ciągłe zmęczenie
    • zaburzenia neurologiczne (neuropatia obwodowa, ataksja, padaczka)
    • uporczywe bóle głowy
    • depresja
    • wczesna osteoporoza, bóle kostne i stawowe
    • problemy ze skórą (sugerujące chorobę Dühringa – skórną postać celiakii)
    • nawykowe poronienia, problemy z płodnością
    • współistniejące choroby autoimmunologiczne
  3. ukryta (latentna, utajona) – mówimy o niej, kiedy we krwi osób z prawidłowym obrazem jelita stwierdzamy obecność charakterystycznych przeciwciał. U osób tych można spodziewać się zaniku kosmków w przyszłości i pełnego rozwoju choroby.
 
 Autor: AR
 
Źródła:
1.    Rubio-Tapia A, Murray JA. Celiac disease. Curr Opin Gastroenterol 2010;26(2):116 22. PubMed
2.    Niewinski MM. Advances in celiac disease and gluten-free diet. J Am Diet Assoc. 2008;108(4):661-672.10. PubMed
3.    Sapone A, Bai JC, Ciacci C, Dolinsek J, Green PH, Hadjivassiliou M, Kaukinen K, Rostami K, Sanders DS, Schumann M, et al. Spectrum of gluten-related disorders: consensus on new nomenclature and classification. BMC Med 2012;10:13. PubMed
4.    Di Sabatino A, Volta U, Salvatore C, Biancheri P, Caio G, De Giorgio R, Di Stefano M, Corazza GR. Small Amounts of Gluten in Subjects With Suspected Nonceliac Gluten Sensitivity: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled, Cross-Over Trial. Clin Gastroenterol Hepatol. 2015 Feb 19. pii: S1542-3565(15)00153-6.PubMed
5.    Briani C, Samaroo D, Alardini A. Celiac disease: From gluten to autoimmunity. Autoimmunity Rev. 2008;7(8):644-650. PubMed
6.    Catassi C, Fassano A. Celiac disease. Curr Opin Gastroenterol. 2008; 24(6):687-691. PubMed
7.    Haines ML, Anderson RP, Gibson PR. Systematic review: The evidence base for long-term management of celiac disease. Aliment Pharmacol Ther. 2008;28(9):1042-1066.12. 
8.    De Palma G, Nadal I, Collado MC, Sanz Y. Effects of a gluten-free diet on gut microbiota and immune function in healthy adult human subjects. Br J Nutr. 2009;102(8):1154-1160.32. FullText
9.    Jenkins DJA, Kendall CWC, Vuksan V, et al. Effect of wheat bran on serum lipids: Influence of particle size and wheat protein. J Am Coll Nutr. 1999;18(2):159165. PubMed
10. Jenkins DJA, Kendall CWC, Vidgen E, et al. High-protein diets in hy- perlipidemia: Effect of wheat gluten on serum lipids, uric acid, and renal function. Am J Clin Nutr. 2001;74(1):57-63.36. FullText
11. Novak F, Heyland DK, Avenall A, Drover JW, Su X. Glutamine supplementation in serious illness: Asystematic review of the evidence. Crit Care Med. 2002;30(9):2022-2029. PubMed
12. Horiguchi N, Horiguchi H, Suzuki Y. Effect of wheat gluten hydrolysate on the immunesystem in healthy human subjects. Biosci Biotechnol Biochem. 2005;69(12):2445-2449. FullText
13. Koikawa N, Nakamura A, Ngaoka I, Aoki K, Sawaki K, Suzuki Y. Delayed-onset muscle injury and its modification by wheat gluten hydrolysate. Nutrition. 2009 May;25(5):493-8. PubMed
14. Aoki K, Kohmura Y, Suzuki Y, Koikawa N, Yoshimura M, Aoba Y, Fukushi N, Sakuraba K, Nagaoka I, Sawaki K. Post-training consumption of wheat gluten hydrolysate suppresses the delayed onset of muscle injury in soccer players. Exp Ther Med. 2012 Jun;3(6):969-972. PubMed
15. Jacobs DR, Marquart L, Slavin J, Kushi LH. Whole-grain intake and cancer: An expanded review and meta-analysis. Nutr Cancer. 1998; 30(2):85-96. PubMed
16. Fardet A. New hypotheses for the health-protective mechanisms of whole-grain cereals: What is beyond fibre? Nutr Res Rev. 2010;23(1): 65-134.
FullText
17. Reddy BS, Hirose Y, Cohen LA, Simi B, Cooma I, Rao CV. Preventive potential of wheat bran fractions against experimental colon carcino- genesis: Implications for human colon cancer prevention. Cancer Res. 2000;60(17):4792-4797.46. FullText
18. Lis D, Stellingwerff T, Kitic CM, Ahuja KS, Fell J. No Effects of a Short-Term Gluten-free Diet on Performance in Nonceliac Athletes. Med Sci Sports Exerc. 2015 May 12. PubMed
19. Biesiekierski JR, Newnham ED, Shepherd SJ, Muir JG, Gibson PR. Characterization of Adults With a Self-Diagnosis of Nonceliac Gluten Sensitivity. Nutr Clin Pract. 2014 Apr 16;29(4):504-509. PubMed
20. http://www.celiakia.pl/objawy/
21. Sikorski Z. E. red. Chemia żywności, Skład, przemiany i właściwości żywności, Wydanie IV uaktualnione, Praca zbiorowa, Wydawnictwo Naukowo-Techniczne, Warszawa 1994, 2002
 

Cookies

Ta strona korzysta z cookies